محمد پیرزاده گنابادی، معروف به خادم، شاعری محلیسرا از مشاهیر گناباد و خانواده شریعتمدار بود. او سفرهای متعددی به شرق ایران و کشورهای دیگر داشت. اشعار او به لهجه محلی گنابادی، بخشی از میراث فرهنگی این منطقه است. پیرزاده شاعر گنابادی، یکی از چهرههای درخشان این شهرستان است. برای شناخت عمیقتر مشاهیر گناباد، کتابهای «فرهنگ مردم گناباد» و «تاریخ و جغرافیای گناباد» از فروشگاه گنابادگردی توصیه میشوند.
اشعار محلی خادم
خادم گنابادی اشعاری به لهجه شیرین گنابادی سروده است. این اشعار، بخشی از هویت فرهنگی این منطقه است. نمونههایی از آن در زیر آمده است:
اُو چه در مُلک گناباد و طبس گردیدُم
چُو که وَر گشتم اَزی مُلک بَه ویرونه خو
روز در کوچه مِرُفتُم تک و تنها و غریب
گوش دادُم که از او تا چه به گوشم برسَد
دیدُم از دولت و ملت همگی گپ مِزِنِند
گفت اِی مِردُم ایرُو همه بابی شِدِیَند
خَیلگه کِله شِدِش رُوش وَ مؤکی کای بِچِگک
از خو غِفلت نکنی تا که فریبت ندهند
ناگهُو دیدُم اوقات همه تلخ شُده
شَو دِ مِنزِل بِدِم و خرم و خُندو چون گل
گفت یک حرفش تُور گفته حقیقت دِردِی
تُورشِه انگشت نما کرده که بابی شده ای
وِپَیِش بُو وِ شِلپَّست وَ دِر پوزُم زَه
وَلِّکُم خاست دل پر درد ولیکن چکنُم
چو که پیغمبر ما رِز نزاع خوش نَمِیَه
خادم اهل گناباد چه توقع مِکُنی
ای مُل مِلکِ مدت عمرت سپری شُو
اُقدِر که دویدی ز پی دولت دنیا
بی چهره ندیدی که هر آن کس که طمع کرد
هرکس که طمع کرد نَفَهمِه و ضِررَکی
هرکس که رضا شو به قضا گُل به جمالش
خادم به چه امید توقع دِرِی از خلق
به خدا حرف حق از مرد به زنش نشنیدُم
دِرِ صحبت وِکشیدم وُ هَمِر سِنجیدُم
که به یک دَو وَ دِر مدرسه ای افتِیدُم
غلغل و ولوله بیهوده بسی بشنیدُم
کم کمک پیش شِدُم وَر سِرِپا بستیدُم
عقلم از کله بدر شوو وَ دَرَخِندیدُم
مو آخوند تو بده از تو چه بُو اِی دیدُم
تو هنوزِم بچه ای لیک مُو ریش اسفیدُم
مصلحت دیدُم وَرخاستم وَر گردیدُم
که به یک دِو پِدرُم بُمه جهت فهمیدُم
راستی با دِرُغی یا به عبث رنجیدُم
زُود وَرَگو که ازی غصه مُو واتسیِدم
که وَ چَرخ اُمه سِرم وُ دِمِروُ بفتیدُم
صبر کردم به خیالت نِرِسه تِرسیدُم
حرمت ملت بیضا به صفا پَییدُم (یعنی پاییدم)
همه اویند که می بینی تو و مو هم دیدُم
از بار گنه مُهر پُشتت کِمِری شُو
کارت همه بی فایده و دِر بِه دِری شُو
جمعیت از دست شد و یک نفری شُو
بختش هَپَرُو گشت و اطاقش دو دِرِِی شُو
کز هر چه بدی جمله مبری و بری شُو
در حق تو زی طایفه کوته نظری شُو
در ابیاتی دیگر می گوید:
ای مُل مِلکِ مدت عمرت سپری شُو
اُقدِر که دویدی ز پی دولت دنیا
بی چهره ندیدی که هر آن کس که طمع کرد
هرکس که طمع کرد نَفَهمِه و ضِررَکی
هرکس که رضا شو به قضا گُل به جمالش
خادم به چه امید توقع دِرِی از خلق
از بار گنه مُهر پُشتت کِمِری شُو
کارت همه بی فایده و دِر بِه دِری شُو
جمعیت از دست شد و یک نفری شُو
بختش هَپَرُو گشت و اطاقش دو دِرِِی شُو
کز هر چه بدی جمله مبری و بری شُو
در حق تو زی طایفه کوته نظری شُو
و نیز گوید:
خادم اهل گناباد چه توقع مِکُنی
ای مُل مِلکِ مدت عمرت سپری شُو
اُقدِر که دویدی ز پی دولت دنیا
بی چهره ندیدی که هر آن کس که طمع کرد
هرکس که طمع کرد نَفَهمِه و ضِررَکی
هرکس که رضا شو به قضا گُل به جمالش
خادم به چه امید توقع دِرِی از خلق
همه اویند که می بینی تو و مو هم دیدُم
از بار گنه مُهر پُشتت کِمِری شُو
کارت همه بی فایده و دِر بِه دِری شُو
جمعیت از دست شد و یک نفری شُو
بختش هَپَرُو گشت و اطاقش دو دِرِِی شُو
کز هر چه بدی جمله مبری و بری شُو
در حق تو زی طایفه کوته نظری شُو
این اشعار، بخشی از میراث زبانی و فرهنگی شهرستان گناباد است. هستند. کلام او لطافت و عمق احساسات را به تصویر میکشد.
شاعران برجسته شهرستان گناباد
شهرستان گناباد، مهد شاعران بزرگی بوده است. این مشاهیر، فرهنگ و ادب ایران را غنی کردهاند. در کنار نثاری شاعر گنابادی، شاعران دیگری نیز از این دیار برخاستهاند. از جمله این شاعران گنابادی میتوان به افراد زیر اشاره کرد:
- شمس الدین محمد کاخکی
- مؤمنای گنابادی
- قطبی گنابادی
- حزینی گنابادی
- عبدی گنابادی
- عهدی گنابادی
- قاسمی گنابادی
- ملابیخودی گنابادی
- میرعبدالباقی گنابادی
- سنائی گنابادی
این شاعران گنابادی در حوزههای مختلف علمی و هنری شناخته شدهاند. معرفی آنان برای علاقهمندان به گنابادگردی و تاریخ ایران جذابیت زیادی دارد. کاربران با کلیک بر نام این مشاهیر میتوانند اطلاعات بیشتری درباره زندگی و آثار آنان مطالعه کنند.
منابع معتبر برای شناخت مشاهیر گناباد
برای آشنایی بیشتر با مشاهیر گناباد، به ویژه شخصیتهایی چون پیرزاده شاعر گنابادی و حاج سید محمد پیرزاده (خادم)، مطالعه دو کتاب زیر اکیداً توصیه میشود. این آثار از معتبرترین منابع شهرستان گناباد به شمار میروند.
- «فرهنگ مردم گناباد»: این کتاب یکی از جامعترین منابع برای آشنایی با فرهنگ، آداب و رسوم، و همچنین مشاهیر منطقه گناباد است.
- «تاریخ و جغرافیای گناباد»: این اثر به تفصیل به تاریخچه و ویژگیهای جغرافیایی شهرستان گناباد پرداخته و اطلاعات ارزشمندی درباره شخصیتهای برجسته آن ارائه میدهد. این کتابها از معتبرترین منابع شهرستان گناباد هستند. علاقهمندان میتوانند آنها را از «فروشگاه گنابادگردی» تهیه کنند.
این کتابها از معتبرترین منابع شهرستان گناباد هستند. علاقهمندان میتوانند آنها را از «فروشگاه گنابادگردی» تهیه کنند.