آب انبار تاریخی شریعت گناباد یکی از ارزشمندترین آثار تاریخی شهرستان گناباد است. این اثر که تاریخ آن به دوران قاجار باز می گرد و امروز بهعنوان موزه آب گناباد استفاده میشود. این بنا علاوه بر نقش حیاتی در تأمین آب مردم در گذشته، اکنون به محلی برای آشنایی گردشگران با فرهنگ آبی ایران و گنابادگردی تبدیل گردیده است. در این محتوا به بررسی تاریخچه، معماری و اهمیت این آب انبار خواهیم پرداخت.
تاریخچه و اهمیت آب انبار شریعت
قدمت آب انبار شریعت گناباد به دوره قاجار بازمیگردد. این بنا توسط یکی از خیرین محلی برای رفع نیاز مردم احداث شد و تا سالها مرکز تأمین آب آشامیدنی محلههای اطراف بود. با گسترش لولهکشی آب شهری، کاربری اولیه آن کمرنگ شد اما بهدلیل ارزش تاریخی در سال ۱۳۸۱ در فهرست آثار ملی ایران ثبت گردید و پس از مرمت، در سال ۱۳۸۳ به عنوان موزه آب بازگشایی شد. امروز این موزه نقش مهمی در معرفی تاریخ و تمدن آبی شهرستان گناباد ایفا میکند.
واقف و سازنده آب انبار شریعت
سازنده و واقف این آب انبار آقای شریعتزاده از بزرگان شهرستان گناباد بوده است. وی برای رفع نیاز مردم شهر، این بنا را وقف کرده است و بعدها هم توسط فرزندان و اهالی محل نگهداری و مرمت شد.
معماری آب انبار شریعت گناباد
معماری آب انبار شریعت گناباد بهگونهای است که بهترین سازگاری را با اقلیم کویری را دارد.
- گنبد مخروطی: سقفی بزرگ و آجری که مانع تبخیر آب میشد.
- مخزن مدور: فضایی در عمق زمین که با ملات آهک و آجر بنا گردیده تا آب برای مدت طولانی سالم بماند.
- پلههای سنگی: بیش از ۳۰ پله برای دسترسی به پاشیر آبانبار بنا گردیده است.
- ایوان ورودی: جایی برای استراحت مردم و مسافران هنگام برداشت آب.
این عناصر باعث شدهاند که آب انبار شریعت گناباد نه تنها یک بنای کاربردی، بلکه نمونهای از معماری هوشمندانه ایرانی در مقابله با خشکی کویر باشد.
موقعیت جغرافیایی آب انبار شریعت
آب انبار شریعت گناباد در قلب شهر، نزدیک میدان امام و کنار بازار قدیمی قرار دارد. این موقعیت باعث میشد دسترسی مردم آسان باشد و بنا همواره در مرکز حیات اجتماعی و فرهنگی شهر قرار گیرد. امروزه هم گردشگران میتوانند هنگام بازدید از موزه آب، گشتی در بازار تاریخی و حسینیههای اطراف بزنند.
دیگر آب انبارهای تاریخی شهرستان گناباد
گناباد بهعنوان یکی از شهرهای تاریخی ایران، آبانبارهای ارزشمند دیگری هم دارد. از جمله:
- آب انبار ریاب در روستای تاریخی ریاب
- آب انبار قلعه عمرانی در کنار قلعه تاریخی عمرانی
- آب انبار دو درب بیدخت با معماری خاص محلی
- آب انبار نجومیه که نمونهای شاخص از آب انبارهای سنتی است
بازدیدکنندگان با مطالعه این بناها در سایت گنابادگردی، میتوانند تصویر کاملتری از معماری و تاریخچه آب انبارهای گناباد به دست آورند.
پیشنهاد گنابادگردی
گنابادگردی
اگر قصد سفر به شهرستان گناباد را دارید، بازدید از آب انبار شریعت گناباد را با دیگر جاذبههای این منطقه ترکیب کنید. روستای تاریخی ریاب، کارگاهها و فروشگاههای سفال مند، قنات قصبه گناباد (ثبت جهانی یونسکو)، موزه مردمشناسی و باستانشناسی، و طبیعت بکر صالحآباد، درب صوفه و سبزرود تنها بخشی از جاذبههایی هستند که سفر شما را فراموشنشدنی خواهند کرد.
در مورد گناباد بیشتر بدانید
آب انبار شریعت گناباد نهتنها یادگاری از معماری و فرهنگ سنتی این دیار است، بلکه امروز با تبدیلشدن به موزه آب، فرصتی برای شناخت بهتر تاریخ و شیوه زندگی مردم کویر فراهم کرده است. اگر به تاریخ علاقه دارید، پیشنهاد میکنیم کتاب «تاریخ و جغرافیای گناباد» را مطالعه کنید. در این کتاب تمامی آبانبارهای تاریخی شهرستان معرفی شدهاند و نسخه آن را میتوانید از فروشگاه گنابادگردی تهیه کنید.
